Η εκπόνηση ενός σχεδίου ασφαλούς αποχώρησης από το σχολικό κτίριο σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης θέτει για μια άλλη φορά και μέσα από μια ειδικότερη οπτική, το γενικότερο θέμα της προσέγγισης, καταγραφής και αξιολόγησης του «σχολικού χώρου», ως δυναμικής παραμέτρου η οποία συνδιαμορφώνει τις παιδαγωγικές συνθήκες και την ασφάλεια των μαθητών.
Ο χώρος του σχολικού κτιρίου συχνά προσεγγίζεται μόνο από τη γεωμετρική διάσταση και έτσι αποστερείται τις ιδιαίτερες ποιότητες και τα χαρακτηριστικά του, μεταβάλλεται δηλαδή, σε απλό «περίβλημα» των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων. Η προσέγγιση του δομημένου περιβάλλοντος υπό το πρίσμα της ευκλείδειας και μόνο γεωμετρίας, ως ομοιογενής και ομοιόμορφη έκταση που διαφοροποιείται - μέσα από τις διαφορετικές κάθε φορά διαστάσεις της- μόνο ποσοτικά, παραβλέπει τον ανθρώπινο παράγοντα ο οποίος καθορίζει στην πράξη την οργάνωση και λειτουργία του χώρου. Μέσα από μια τέτοια τεχνοκρατική προσέγγιση ο χώρος υποβιβάζεται στην κατηγορία της υλικοτεχνικής υποδομής στην οποία το μόνο που μπορεί να εγγραφεί είναι «κατασκευαστικά προβλήματα» και «κίνδυνοι».
Η εκπαιδευτική διαδικασία όμως, όπως είναι γνωστό, οργανώνεται με πυρήνα το σχολικό χώρο. Η ποιότητα του σχολικού χώρου εξαρτάται από τις προϋποθέσεις που δημιουργεί ώστε το παιδί να μαθαίνει και να αναπτύσσεται μέσα από πρακτικές που υιοθετεί και εμπειρίες που αποκτά στον υλικό του περίγυρο. Ο μαθητής από την άλλη, επενδύει τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος με τα συναισθήματά του, τα προσωπικά βιώματα, το φορτίζει με σύμβολα που οικοδομούνται στο πεδίο της κοινωνικής του αλληλεπίδρασης, θέτοντας -με τον τρόπο αυτό- την υποκειμενική του σφραγίδα στο υλικό περιβάλλον. Επομένως, το πρόβλημα του σχολικού χώρου πρέπει να θεωρείται πρωταρχικά πρόβλημα οργάνωσής του, ώστε να εξυπηρετεί τους συνεχώς μεταβαλλόμενους εκπαιδευτικούς στόχους. Η μετατροπή του σχολικού χώρου σε ενεργό πεδίο αγωγής προϋποθέτει μια αργή διαδικασία προσέγγισης από τον ίδιο τον εκπαιδευτικό μέσα από την οποία επιδιώκει να εντοπίσει τις λειτουργικές διασυνδέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στα χαρακτηριστικά του χώρου και τα προσωπικά βιωματικά στοιχεία του κάθε μαθητή. Ο εντοπισμός των κινδύνων και η ανάπτυξη ενός σχεδίου ασφαλούς μετακίνησης των μαθητών σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια πλευρά αυτής της γενικότερης διαδικασίας η οποία διατηρεί σε όλα τα στάδια τον ολικό της χαρακτήρα.
Ως πρώτο βήμα πρέπει να θεωρείται η «σύσκεψη όλου του προσωπικού» με αντικείμενο τον εντοπισμό των κινδύνων που απορρέουν από τη δομή και τη διαρρύθμιση του δομημένου σχολικού χώρου και της αυλής. Είναι σημαντικό από το αρχικό στάδιο να συμμετάσχουν όλοι οι εκπαιδευτικοί οι οποίοι στη φάση αυτή καλούνται να προσεγγίσουν το χώρο διδασκαλίας άλλα και γενικότερα τους διαδρόμους, τις σκάλες και άλλους κοινόχρηστους χώρους από την άποψη της ασφάλειας που παρέχουν και φυσικά να υποβάλουν σχετικές προτάσεις βελτίωσης. (Επισημαίνονται έπιπλα που πιθανόν θα δημιουργήσουν πρόβλημα στην ελεύθερη μετακίνηση ή δεν είναι καλά στερεωμένα και προτείνονται εναλλακτικές θέσεις τοποθέτησης που να συνδυάζουν ασφάλεια και λειτουργικότητα.) Η διαρρύθμιση των επίπλων, ο εξοπλισμός της σχολικής αίθουσας αλλά και η γενικότερη διαμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος στην φάση αυτή γίνονται αντικείμενο διερεύνησης που δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στα σημεία διακινδύνευσης αλλά επεκτείνεται αναπόφευκτα – αν και αυτό δεν είναι απαραίτητο για την σύνταξη του εν λόγω σχεδίου - και σε πλευρές που αφορούν την λειτουργικότητα και την αποτελεσματικότητα τους. Δηλαδή προκύπτει ως λογική προέκταση το ερώτημα αν εξυπηρετούν την εφαρμογή των μεθόδων διδασκαλίας και συντείνουν στην επικράτηση των τρόπων συμπεριφοράς που έχουν επιλεγεί ως ενδεδειγμένες. Η προσβασιμότητα των ΑμεΑ. είναι ένα ζήτημα που προσεγγίζεται στο στάδιο αυτό.
Το κείμενο του «Σχεδίου ετοιμότητας» αφενός αποτελεί το τελευταίο στάδιο αυτής της διαβούλευσης αφετέρου η δομή του, καλό είναι, να περιλαμβάνει κεφάλαια όπως : ενέργειες πριν τη αποχώρηση, ενέργειες κατά τη διάρκεια της αποχώρησης, προβλέψεις και διαφορετικά σενάρια ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες ή τη χρονική στιγμή που εκδηλώνεται η ανάγκη αποχώρησης από το σχολικό κτίριο.
Η ευαισθητοποίηση των μαθητών πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια διαρκής, βιωματική διαδικασία εξοικείωσής τους με την ιδέα ότι ο σχολικός χώρος μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να γίνει πηγή κινδύνων, πράγμα που συνεπάγεται από μέρους τους μια σειρά εξειδικευμένες συμπεριφορές, χωρίς όμως να καλλιεργηθεί ένα κλίμα κινδυνολογίας και ανασφάλειας. Επιδιώκεται η γνωριμία με τη διαρρύθμιση του σχολικού χώρου: εσωτερικές σκάλες , είσοδοι, έξοδοι, διαδρομές κίνησης , αυλή χώρος συγκέντρωσης. Οι κανόνες ασφαλούς κίνησης στο σχολικό χώρο αφορούν πρωταρχικά σε συνθήκες κανονικότητας και αφορούν στην καθημερινή λειτουργία της σχολικής μονάδας. Οι έκτακτες συνθήκες απλώς τροποποιούν αυτούς τους κανόνες με τρόπο σαφή και κατανοητό για τους μαθητές. Οι ασκήσεις ετοιμότητας εξυπηρετούν το στόχο της εμπέδωσης από τους μαθητές των αποκλίσεων που προβλέπονται σε έκτακτες συνθήκες ενώ η καθημερινή επιμονή των εφημερευόντων στην εφαρμογή των κανόνων ασφαλείας αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο επιτυχίας του σχεδίου έκτακτης αποχώρησης.
Στο κείμενο σχεδίου περιγράφονται λεπτομερώς τα επιμέρους καθήκοντα του κάθε εκπαιδευτικού (ονομαστικά) κατά τη διάρκεια εφαρμογής του σχεδίου, ο τρόπος ενημέρωσης των γονέων και φυσικά οι διαδρομές μετακίνησης και οι τόποι συγκέντρωσης.
Προσεγγίζοντας συλλογικά ο σύλλογος διδασκόντων τα στοιχεία της διαρρύθμισης και τα άλλα αρχιτεκτονικά γνωρίσματα του σχολικού κτιρίου, μέσα από τη συγκεκριμένη οπτική, δεν πρέπει να παραβλέπει ότι αυτά βρίσκονται πάντα σε αλληλεπίδραση με μια σειρά άλλα (μη υλικά) όπως οι ρόλοι του εκπαιδευτικού και του μαθητή, τα προγράμματα, τα πρότυπα κλπ. Τόσο τα στοιχεία της υλικής όσο και της κοινωνικής δομής εντάσσονται σε ένα ενιαίο σύστημα, το συγκεκριμένο κάθε φορά «σχολικό περιβάλλον». Η σχετική αντίσταση που προβάλλεται από μέρους τους στις πιέσεις του εξωτερικού περιβάλλοντος δημιουργεί αναμφισβήτητα ένα πεδίο σταθερότητας στις μεταξύ τους σχέσεις. Κατά συνέπεια οποιαδήποτε διερεύνηση τους -ακόμη και με το κριτήριο της ασφάλειας- παρέχει τη δυνατότητα να προσεγγίζουμε τις αλληλεξαρτήσεις τους, να διαμορφώνουμε μια πιο σφαιρική αντίληψη αλλά και να οδηγούμαστε σε συμπεράσματα που μπορούν να αξιοποιηθούν γενικότερα.
